त्रिशूली-भोटेकोशी बाढीपछि चीनतर्फ जाने नेपालको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय नाका रसुवा पुरै ध्वस्त भएपछि द्विपक्षीय व्यापारको भविष्यमा प्रश्न उठ्न थालेका छन्। भदौ १० को विनाशकारी विपद्को समयमा तातोपानी नाका पहिले नै बर्खे पहिरोले ढाकिएको थियो र डेढ महिनादेखि बन्द थियो। मुस्ताङको कोरला नाकालाई केही वर्षअघि तेस्रो मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय नाका को रूपमा सुरु गरिए पनि दूरी र सुविधाका कारण व्यापक प्रयोगमा नआएको थियो। भन्सार विभागका प्रवक्ता किशोर बर्तौला भन्छन्, “चीनतर्फ ९ वटा भन्सार कार्यालय सञ्चालनमा छन् तर मुख्य तीन अन्तर्राष्ट्रिय भन्सार नाका (रसुवा, तातोपानी, र कोरला) बाहेक अन्य नाकाहरू ठूला व्यापारका लागि प्रयोगमा छैनन्।”
अधिकारीहरूले हुम्लाको यारी, गोरखाको लार्के, दोलखाको लामाबगर, ताप्लेजुङको ओलाङचुङगोला, सङ्खुवासभाको किमाथाङ्का र मुगुको नाग्चेलाग्मा रहेका अन्य भन्सार नाकाहरूको जानकारी दिएका छन्। बर्तौला थप्छन्, “अन्तर्राष्ट्रिय नाकाहरू बाहेकका भन्सारबाट ल्याइने सामान मानिसहरूले हातैमा बोकेर वा जनावरको साहाराले ल्याउन सक्ने मात्र प्रकारका छन्। कतिपय ठाउँमा सडक पहुँच छैन र कतिपयमा भन्सार कार्यालय सीमा भन्दा धेरै टाढा जिल्लाका मुख्य कार्यालय नजिकै छन्।”
कोरला नाकामा ठूलो चापका कारण चीनतर्फ अलपत्र परेका ठूलो आकारका कन्टेनरहरू ल्याउन अहिले अन्य विकल्प नहुँदा सो नाकाको प्रयोग पहिलेभन्दा बढी भइरहेको छ। मुस्ताङ भन्सारले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा ९ अर्ब रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो, जुन तीन महिनामै पूरा भयो। बर्तौला भन्छन्, “रसुवा र तातोपानीमा पर्ने सबै तनाव अहिले कोरला नाकामा आएको छ।”
कोरला नाकामा अनपेक्षित चापका कारण त्यहाँको नाका प्रभावकारी सञ्चालनका लागि पहिलेभन्दा पाँच गुणा बढी जनशक्ति पठाइएको छ। यद्यपि उक्त नाका राजधानी काठमाडौँबाट टाढा पर्ने भएकाले व्यापारीहरूले समुद्री मार्गमा पनि मार्ग परिवर्तन गरिरहेका छन् भन्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्। बर्तौला भन्छन्, “भौगोलिक रूपमा त्यहाँ केवल हिमाल र टाकुराहरु मात्र छन्। चीनतर्फ पनि त्यही समस्या छ।”
