साउदर्न क्यालिफोर्नियाका इन्जिनियरहरूले ७०० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा पनि काम गर्ने ‘मेमरिस्टर’ विकास गरे
साउदर्न क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय (यूएससी) का इन्जिनियरहरूले अत्यधिक तापक्रममा समेत काम गर्नसक्ने नयाँ ‘मेमरिस्टर चिप’ विकास गरेका छन्। २६ मार्च २०२६ मा ‘साइन्स’ जर्नलमा प्रकाशित यस अनुसन्धान अनुसार, यो सानो उपकरणले ७०० डिग्री सेल्सियससम्मको तापक्रममा पनि डेटा भण्डारण गर्न र जटिल गणना गर्न सक्छ। सामान्यतया हालका स्मार्टफोन वा उपग्रहमा प्रयोग हुने सिलिकन चिपहरू २०० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको तापक्रममा बिग्रन थाल्छन्, तर यो नयाँ चिपले पग्लिएको लवण्यभन्दा पनि बढी तापक्रममा बिना कुनै समस्या काम गर्दै नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ।
प्रोफेसर जोसुवा याङको नेतृत्वमा रहेको टोलीले यो अद्भुत चिप बनाउन टंगस्टन, हाफ्नियम अक्साइड र ग्राफिन जस्ता विशेष सामग्रीहरूको प्रयोग गरेको छ। परम्परागत चिपहरूमा अत्यधिक तापले धातुका परमाणुहरू सर्ने गरी सर्ट सर्किट हुन्छ र डेटा हराउने समस्या देखा पर्छ, तर ग्राफिनको बलियो तहले ती परमाणुहरूलाई सर्नबाट पूर्ण रूपमा रोक्छ। प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणले देखाएको छ कि यो चिपले ७०० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा १ अर्ब पटकसम्म ‘स्विच’ गर्न सक्छ र ५० घण्टाभन्दा बढी समयसम्म डेटा सुरक्षित राख्ने क्षमतासमेत प्रदर्शन गरेको छ।
यो प्रविधि विशेष गरी शुक्र ग्रह जस्ता अत्यन्त तातो सतह भएका स्थानहरूमा पठाइने अन्तरिक्ष यान तथा जमिनमुनि जहाँ चट्टानहरू रातो र तातो हुन्छन्, त्यस्ता सेन्सरहरूमा नयाँ क्रान्ति ल्याउने आशा गरिएको छ। यो चिप केवल डेटा भण्डारणको लागि मात्र नभई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रका लागि पनि ठूलो उपकारक सावित भएको छ। च्याटजीपीटी जस्ता एआई प्रणालीहरूले गर्ने अधिकांश काम ‘म्याट्रिक्स मल्टिप्लिकेसन’ जस्ता जटिल गणितीय हिसाबमा आधारित हुन्छ, जसमा अहिलेका कम्प्युटरहरूले धेरै ऊर्जा खपत गर्छन्। तर, यो नयाँ मेमरिस्टर चिपले विद्युत प्रवाह सुरु हुने बित्तिकै यस्ता हिसाबहरु तुरुन्त गर्न सक्छ, जसले गर्दा एआई गणनाहरू धेरै गुणा छिटो र कम बिजुली खर्चमा सम्पन्न हुन्छन्। यद्यपि, यो प्रविधि हाल प्रयोगशालाको चरणमा रहेको र यसलाई व्यावसायिक रूपमा बजारमा ल्याउन केही समय लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर, यसमा प्रयोग भएका सामग्रीहरू उद्योगमा पहिले नै प्रयोगमा रहेका हुनाले भविष्यमा यसको ठूलो मात्रामा उत्पादन सहज हुने विश्वास गरिएको छ।
