विश्व सम्पत्तिको आधा हिस्सा १.५ प्रतिशत धनीहरूको हातमा, अमेरिका र चीनमा बढी केन्द्रित

१४ असोज, काठमाडौं। विश्वभरि व्यक्तिगत सम्पत्ति निरन्तर बढ्दै गएको छ, तर धनी र गरिबबीचको अन्तर अझ गहिरिँदै गइरहेको छ। स्विस बैंक यूबीएसले सार्वजनिक गरेको ग्लोबल वेल्थ रिपोर्ट २०२६ अनुसार विश्वको कुल व्यक्तिगत सम्पत्तिमा झन्डै आधा बहुमत (४८.४ प्रतिशत) मात्रै १.५ प्रतिशत धनाढ्यहरूको नियन्त्रणमा छ। रिपोर्टका अनुसार १० लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी सम्पत्ति भएका ५ करोड ८० लाखभन्दा बढी वयस्कहरूले २५०.५९ ट्रिलियन डलरको सम्पत्ति हातमा राखेका छन्। यसको विपरीत, विश्वका ४२.१ प्रतिशत वयस्क (लगभग १ अर्ब ६२ करोड)सँग १० हजार डलरभन्दा कम खुद सम्पत्ति छ, जसले कुल सम्पत्तिको मात्र ०.६ प्रतिशत (३.२२ ट्रिलियन डलर) हिस्सा ओगटेको छ। यसले नेपालजस्ता कम विकसित तथा विकासशील देशका अधिकांश नागरिक अझै सम्पत्ति पिरामिडको तल्लो तहमा संघर्षरत हुने वास्तविकता प्रकट गर्छ।
छिमेकी भारतमा डलर-करोडपतिहरू यूबीएसको यस वर्षको प्रतिवेदनमा समावेश ५६ प्रमुख बजारहरू मध्ये शीर्ष स्थानमा छन्, जहाँ विश्वको कुल सम्पत्तिको ९२ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा केन्द्रित छ। ती ५६ बजार भावी सूचीमा नेपाल समावेश छैन। तर दक्षिण एसियामा मात्र रहेको भारतमा डलर-करोडपतिहरूको संख्या ९ लाख ४४ हजार पुगेको छ। ट्र्याक गरिएका ती ५६ बजारमा जम्मा डलर-करोडपतिहरूको संख्या करिब ५ करोड ७५ लाख छ। सन् २०२५ मा विश्वभर झन्डै १० लाख नयाँ डलर-करोडपति थपिएका छन्, जसको अर्थ प्रत्येक दिन औसतमा २,६८० नयाँ डलर-करोडपति जन्मिएका छन्।
दुई महाशक्तिहरूमा सम्पत्तिको केन्द्रितीकरण रिपोर्टअनुसार विश्लेषण गरिएका देशहरूमा अमेरिका र ग्रेटर चाइना (चीन, हङकङ र ताइवान सहित)सँग मात्र विश्वको आधाभन्दा बढी व्यक्तिगत सम्पत्ति छ। कुल सम्पत्तिमध्ये अमेरिकाले ३५.७ प्रतिशत भाग लिएको छ भने ग्रेटर चाइनाले १८.५ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। यस्तै, पश्चिमी युरोपले २१.९ प्रतिशत सम्पत्ति समेटेको छ। प्रति वयस्क औसत सम्पत्तिका आधारमा स्विजरल्याण्ड ९ लाख १० हजार ३८२ डलरसहित विश्वमै पहिलो स्थानमा छ भने अमेरिका ६ लाख ९६ हजार २७७ डलरसहित दोस्रो स्थानमा रहेका छन्।
उदीयमान बजारहरूको विश्वव्यापी सम्पत्तिको हिस्सा २६.२ प्रतिशत रहेको छ, जुन सन् २०२२ को २८.८ प्रतिशतको तुलनामा घटेको हो। सम्पत्ति वृद्धि भए तापनि वितरणमा ठूलो अन्तर विद्यमान छ। यूबीएसका अनुसार २०२५ मा अध्ययन भएका बजारहरूको कुल व्यक्तिगत सम्पत्ति १०.८ प्रतिशतले बढेको थियो। साथै विभिन्न सम्पत्ति समूहहरूबीचको अन्तर अझ स्पष्ट देखिन्छ। रिपोर्टअनुसार १० हजार डलरभन्दा कम सम्पत्ति भएका १.६२ अर्ब वयस्कसँग ३.२२ ट्रिलियन डलर, १० हजारदेखि १ लाख डलरबीचको सम्पत्ति भएका १.५८ अर्ब वयस्कसँग ६३.१६ ट्रिलियन डलर, १ लाखदेखि १० लाख डलरबीचका ५८८ मिलियन वयस्कसँग २००.७२ ट्रिलियन डलर, र सबैभन्दा माथिल्लो तहका ५८ मिलियन वयस्कसँग २५०.५९ ट्रिलियन डलर सम्पत्ति रहेको छ।
वित्तीय सम्पत्ति र घरजग्गाको संरचनालाई हेर्दा देशहरूमा वित्तीय सम्पत्तिको भाग फरक देखिन्छ। स्विडेनमा कुल व्यक्तिगत सम्पत्तिमध्ये ८३.६ प्रतिशत, ताइवानमा ८०.८ प्रतिशत र अमेरिकामा करिब ७९ प्रतिशत वित्तीय सम्पत्ति रहेको यूबीएसले जनाएका छन्। डलर-करोडपति हुनु भनेको बैंक खातामा १० लाख डलर नगद राख्नु होइन। यूबीएसका अनुसार, १ देखि ५ मिलियन डलर सम्पत्ति भएका सामान्य डलर-करोडपतिहरूको लागि आफ्नो बसोबासको घर सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। घरजग्गाको मूल्य वृद्धिले आम्दानी वा नगदमा वृद्धि नभए पनि कुल सम्पत्ति बढेर व्यक्ति डलर-करोडपति बन्न सक्छन्, तर घर बिक्री गरेर नगदमा परिणत भएपछि मात्र त्यो सम्पत्तिले तत्काल प्रयोगयोग्य तरलता दिन्छ। यूबीएसले तरल सम्पत्ति भन्नाले सामान्यतया नगद, बैंकमा रहेको रकम, स्वैच्छिक पेन्सन बचत, सामूहिक लगानी योजना र सेयरजस्ता वित्तीय साधनमा गरिएको प्रत्यक्ष लगानीलाई जनाउँछ। अनिवार्य पेन्सन बचत र घरजग्गा तरल सम्पत्तिमा समावेश गरिएको छैन। यसले विश्वमा सम्पत्ति वृद्धि भए पनि वितरण र स्वरूपमा ठूलो अन्तर रहेको देखाउँछ।